DCVOnline - Vấn đề "CSVN bán đất, nhượng biển"

Tìm hiểu Đại-Nam Quan và giới-thiệu sách « Biên-Giới Việt-Trung 1885-2000 – Lịch-sử thành-hình và những tranh-chấp »

Trương Nhân Tuấn

Trong vấn-đề tranh-chấp biên-giới giữa hai nước Việt-Nam và Trung-Hoa hiện nay, câu hỏi mà mọi người nôn nóng muốn biết ngay câu trả lời là : CSVN có bán đất và nhượng biển cho Tàu hay không ? Nếu có thì những vùng đất hay biển đó ở đâu ? diện tích bao nhiêu ? bán khi nào ? ai chịu trách-nhiệm vụ này ?
Câu hỏi khác mà mọi người cũng muốn biết câu trả lời là số phận của cổng Nam-Quan. Cổng này thuộc về nước nào ? Đường biên-giới nơi đây – đường biên-giới lịch-sử và đường biên-giới pháp-lý - được xác-định như thế nào ?
Sau đây là các câu trả lời trích trong sách « Biên-Giới Việt-Trung 1885-2000 – Lịch-sử thành-hình và những tranh-chấp » của tác-giả Trương Nhân Tuấn, sẽ xuất-bản vào cuối tháng 10 năm 2005. Sách dày trên 850 trang, có đầy-đủ tài-liệu gốc, trình-bày chính-xác và cụ-thể đường biên-giới Việt-Trung theo Công-Ước Pháp-Thanh 1887. Phần mục-lục dưới đây tóm-lược nội-dung chính của quyển sách.

1/ Phần mục-lục :

Chương 1 : Trang 17 – 64.
Tìm hiểu Hiệp-Ước Thiên-Tân ngày 9 tháng 6 năm 1885 ký-kết giữa Pháp-Quốc và nhà Mãn-Thanh.
Có thể nói đây là thắng-lợi đầu tiên và duy-nhất của Trung-Hoa trước một cường-quốc Tây-Phương vào thời đó. Trung-Hoa đã không có những mất-mát về lãnh-thổ và bồi-thường chiến-tranh như những hiệp-ước đã ký với các cường-quốc khác. Ngược lại, nhờ hiệp-ước này, Trung-Hoa đã thành-công lấy được một số đất-đai của Việt-Nam do hậu-quả của sự trao-đổi quyền-lợi kinh-tế với Pháp-Quốc.
Qua chương này tác-giả trình-bày lại bối-cảnh địa-lý chính-trị tại Bắc-Kỳ trước chiến-tranh Pháp-Thanh (xãy ra từ 1-9-1883 đến 9-6-1885), tìm hiểu quan-hệ thượng-quốc - chư-hầu giữa Trung-Hoa - Việt-Nam và trình-bày quan-niệm sai lầm của Pháp về quan-hệ này. Tác-giả cũng ghi lại lịch-sử những vận-động ngoại-giao của Trung-Hoa và Pháp, tìm hiểu hồ-sơ Bourée, tìm hiểu thực-lực cũng như việc phô-trương quân-sự của Trung-Hoa và sau đó là chiến-tranh Pháp-Thanh lần thứ nhứt. Tìm hiểu công-ước Fournier và biến-cố Bắc-Lệ, nguyên-nhân chiến-tranh Pháp-Thanh lần thứ 2. Tìm hiểu « Sách Vàng, Livre Jaune » ghi lại các biến-cố ngoại-giao, tìm hiểu những thủ-thuật chính-trị trong triều-đình nhà Thanh cũng như trong hậu-trường chính-trị Pháp-Quốc. Tìm hiểu hải-quân Trung-Hoa, lực-lượng hải-quân và lục-quân Pháp đã tham-dự cuộc-chiến. Nguyên-nhân thất-bại của đạo-quân Négrier tại Lạng-Sơn, đưa đến việc chính-phủ Ferry sụp-đổ. Cuối cùng là thành-công tương-đối của Pháp-Quốc trong việc ép buộc Trung-Hoa chấm dứt mối liên-hệ thượng-quốc – chư-hầu hiện-hữu từ ngàn năm giữa nước này và Việt-Nam.
Qua cuộc chiến, cả hai bên lâm-chiến đều chiến-thắng, hay ít ra không thất-bại, rốt cuộc chỉ có Việt-Nam chịu thiệt-thòi, vừa mất đất cho Trung-Hoa, vừa bị lọt vào vòng thống-trị của thực-dân Pháp.

Chương 2 : Trang 65 – 182.
Tìm hiểu biên-giới vùng tiếp-giáp tỉnh Quảng-Ðông. Thiết-lập lại đường biên-giới lịch-sử qua việc tìm hiểu vị-trí đồng-trụ, núi Phân-Mao, Lục-Châu. Ðặt lại nghi-vấn « bán đất » của Mạc Ðăng Dung. Xác-định đường biên-giới hiện-trạng trước năm 1887 qua các sử-liệu Trung-Hoa. Ðường biên-giới hiện-trạng theo quan-niệm của người Pháp. So-sánh. Tìm hiểu đường biên-giới qui-ước 1887. Quá-trình phân-định 1885-1887. Những khó-khăn ảnh-hưởng đến việc phân-định như yếu-tố thiên-nhiên, yếu-tố con người, yếu-tố chính-trị và yếu-tố lịch-sử. Tìm hiểu thủ-đoạn, thủ-thuật của phía người Hoa qua các bản báo-cáo của ủy-viên Pháp. Các vùng đất bị nhượng cho Trung-Hoa. Vị-trí, diện-tích phỏng-chừng của các vùng đất bị nhượng. Kết-quả phân-giới cắm mốc. Các biên-bản chính-thức thời-kỳ phân-định và thời-kỳ phân-giới. Biên-bản mô-tả vị-trí các cột mốc. Bản-đồ ghi vị-trí các cột mốc.

Chương 3 : Trang 183 – 324.
Tìm hiểu biên-giới vùng tiếp-giáp tỉnh Quảng-Tây. Thiết-lập lại đường biên-giới lịch-sử qua việc xác-định các cửa ải (cửa biên-giới) theo sử-liệu Trung-Hoa và Việt-Nam. So-sánh. Tìm hiểu Trấn-Nam Quan, Ðại-Nam Quan, Trấn-Di Quan, Kê-Lăng Quan… Nghi-vấn về đồng-trụ, đất Thiên-Long Sơn Ðộng, châu Tư-Minh, Ðất Cổ-Lâu… Tìm hiểu núi non, sông ngòi thuộc các châu, huyện vùng biên-giới. Ðường biên-giới qui-ước 1887. Tìm hiểu quá-trình phân-định 1885-1887. Tìm hiểu các biên-bản phân-định và các bản-đồ phân-định. Tìm hiểu giai-đoạn phân-giới 1889-1894. Các biên-bản phân-giới, vị-trí các cột mốc và bản-đồ ghi vị-trí các cột mốc. Những thiếu-sót trong biên-bản cắm mốc Quảng-Tây 1894 và bổ-túc những thiếu sót này. Nghiên-cứu bản nhật-ký phân-giới 1894, các bản tường-trình của các nhân-viên cắm mốc. Hình các biên-bản quan-trọng. Một số mảnh bản-đồ vùng Lạng-Sơn, Cao-Bằng của bộ bản-đồ SGI 1/50.000 và 1/100.000.

Chương 4 : Trang 325 – 410.
Tìm hiểu biên-giới vùng tiếp-giáp tỉnh Vân-Nam. Thiết-lập lại đường biên-giới lịch-sử qua việc tìm hiểu các châu-huyện giáp biên-giới, nghiên-cứu vụ mất đất 3 động Ngưu-Dương, Phổ-Viên và Hồ-Ðiệp cùng với 60 động, làng, xã thuộc các châu Thủy-Vĩ, Bảo-Lạc và Vị-Xuyên. Tìm hiểu vụ mất đất và đòi lại đất Tụ-Long, xác-định vị-trí sông Ðổ-Chú, biên-giới lịch-sử vùng Tụ-Long với phủ Khai-Hóa. Ðường biên-giới qui-ước 1887. Tìm hiểu giai-đoạn phân-định 6-1886 đến 6-1887 và 5 đoạn biên-giới. Các biên-bản phân-định và bản-đồ đính kèm. Tranh-chấp đoạn 2 và đoạn 5, quyết-định của Tổng-Lý Nha Môn và Ðặc-Sứ Pháp tại Bắc-Kinh. Mất đất Tụ-Long và đất hữu-ngạn sông Ðà. Nghiên-cứu phụ-ước Gérard 1895. Lấy lại đất hữu-ngạn sông Ðà (vùng ảnh-hưởng của Ðèo Văn Trị). Tìm hiểu giai-đoạn phân-giới và cắm mốc. Các biên-bản phân-giới, vị-trí các cột mốc. Nghiên-cứu bản tường-trình công-tác phân-giới và cắm mốc của Ðại-Tá Pennequin.

Chương 5 : Trang 411 – 448.
Lãnh-hải của Việt-Nam trong Vịnh Bắc-Việt. Tìm hiểu công-ước 1887 phần liên-quan vịnh Bắc-Việt, ý-nghĩa và hiệu-lực. Ý-nghĩa đường kinh-tuyến 108° 03’ 18’’ Ðông Greenwich phân-chia lãnh-hải trong vịnh và tìm hiểu các quan-niệm trái-ngược về đường phân chia này. Tìm hiểu ý-nghĩa pháp-lý đường phân-chia 108° 03’ 18’’ theo luật biển 1982. So-sánh với Hiệp-Ước Phân-Ðịnh Vịnh Bắc Việt năm 2000. Phê-bình. Bản-đồ phân-định năm 1887. Bản-đồ phân-định năm 2000.

Chương 6 : Trang 449 – 500.
Chủ-quyền của Việt-Nam tại Hoàng-Sa và Trường-Sa. Nghiên-cứu địa-lý chính-trị và vị-trí chiến-lược Hoàng-Sa và Trường-Sa. So-sánh thái-độ của Việt-Nam Cộng-Hòa và CSVN về chủ-quyền của Việt-Nam tại Hoàng-Sa và Trường-Sa. Ðặt nghi-vấn huyền-thoại « Các vua Hùng có công dựng nước, bác cháu ta có công giữ nước ». Tìm hiểu tranh-chấp ở Trường-Sa. Trình bày một vài khía-cạnh pháp-lý về đảo, định-nghĩa, nguyên-tắc chiếm-hữu, lãnh-hải và vùng kinh-tế độc quyền của các đảo. Ðịa-lý Hoàng-Sa. Ðịa-lý Trường-Sa. Danh-sách các đảo thuộc Trường-Sa dưới sự kiểm-soát của những nước tranh-chấp. Chứng-minh Hoàng-Sa và Trường-Sa là lãnh-thổ của Việt-Nam. Phủ-nhận những lý-lẻ của Trung-Cộng chứng-minh chủ-quyền tại Hoàng-Sa và Trường-Sa.

Chương 7 : Trang 501 – 540.
Nghiên-cứu Hiệp-Ước Phân-Ðịnh Biên-Giới tháng 12 năm 1999. Sơ-lược quá-trình thành-hình đường biên-giới qui-ước 1887. Việt-Nam có nên phân-định lại biên-giới hay không ?

Chương 8 : 541 – 586.
So-sánh đường biên-giới qui-ước 1887 và đường biên-giới theo Hiệp-Ước 1999. Những thiệt-hại đất-đai gây ra do Hiệp-Ước 1999. Những vấn-đề « bán đất nhượng biển » của nhà-nước CSVN. Phá tan huyền-thoại « Các vua Hùng có công dựng nước, bác cháu ta có công giữ nước ». Nghiên-cứu Ðại-Nam Quan. Chủ-quyền thác Bản-Giốc. Tìm hiểu núi Khấu-Mai.

Chương 9 : Phụ-lục.
587 – 755 : Hồ-sơ liên-quan đường biên-giới.
756 - 856 : Bản-đồ và hình chụp các tài-liệu quan-trọng.

2/ CSVN có « bán đất nhượng biển » hay không ?
…
« Từ năm 1954, Trung-Cộng liên-tục lấn đất trên vùng biên-gới Việt-Nam, nhưng người ta chưa bao giờ nghe ông Hồ Chí Minh lên tiếng bình-luận về việc này. CSVN chỉ bắt đầu phản-đối sau năm 1979, tức sau khi có xung-đột với Trung-Cộng. Nếu không có sự xung-đột chắc-chắn việc mất đất sẽ quên theo thời-gian. Nhưng sự phản-đối của họ từ 1979 đến nay có hiệu-quả gì không ? Câu trả lời là Không có gì hết ! Hai Hiệp-Ước ký năm 1999 và năm 2000 là những bằng-chứng cụ-thể nhất.
Biên-giới vùng Ðại-Nam Quan (Nam-Quan) đã thay-đổi từ thời còn Hồ Chí Minh. Cột mốc 18 bị « ủi nát » và lấn về Việt-Nam trên 200m. Ðoạn nối đường rầy cũng bị lấn 300m. Thác Bản-Giốc, đất vùng Trình-Tường thuộc Hải-Ninh, Trà-Lĩnh, Bảo-Lạc thuộc Cao-Bằng, đất xã Bảo-Lâm thuộc Lạng-Sơn, nhiều khu-vực mỏ quan-trọng v.v.. đều bị mất từ thời Hồ Chí Minh. Riêng các quần đảo Hoàng-Sa và Trường-Sa, ông Hồ đã công-nhận chủ-quyền của Trung-Cộng từ năm 1958.
Những lời tuyên-bố trễ-tràng của CSVN không nhằm mục-tiêu đòi lại lãnh-thổ hay lãnh-hải đã bị mất. Hai hiệp-ước đã ký năm 1999 và năm 2000 chỉ nhằm hợp-thức-hóa những vùng đất và biển đã nhượng cho Tàu. Cụ thể ta thấy mất trên 200m đất tại Đại-Nam Quan, mất ½ thác Bản-Giốc, mất 11.000km² biển trong vịnh Bắc-Việt v.v… Nhưng những vùng đất và biển mà chúng ta biết được chỉ là phần nổi của một băng-đảo.
Trong vấn-đề nhượng lãnh-thổ và lãnh-hải của Việt-Nam cho Tàu, Hồ Chí Minh là người có trách-nhiệm lớn nhất.
« Các vua Hùng có công dựng nước, bác cháu ta có công giữ nước » là khẩu-hiệu ta thường nghe ở trong nước. Thực-tế cho thấy « bác cháu » họ không hề giữ nước. Chúng ta chưa dám nói bác cháu họ đã bán nước. Nhưng phần nói về núi Khấu-Mai trong sách, ta sẽ thấy hành-động « các cháu của bác » là hành-động bán nước. « Bác cháu » họ là những người có tội rất nặng trước những vua Hùng. »
(trích từ chương 8 của sách Biên-Giới Việt-Trung 1885-2000 – Lịch-Sử Thành-Hình Và Những Tranh-Chấp)

3/ Những nghi-vấn chung-quanh địa-danh Nam-Quan (Ðại-Nam Quan). (1)

Từ khi những hai hiệp-ước về lãnh-thổ và lãnh-hải được ký-kết ngày 30 tháng 12 năm 1999 và 25 tháng 12 năm 2000 thì dư-luận, trong nước cũng như hải-ngoại, đã có nhiều người lên tiếng phản-đối qua các bài viết hay qua các bài phỏng-vấn. Nhiều tác-giả cho rằng, qua Hiệp-Ước 1999, Việt-Nam bị mất một số đất ở biên-giới có diện-tích vào khoảng 750km², trong đó có ải Nam-Quan và thác Bản-Giốc. Ông Lê Công Phụng, người đã ký-kết hiệp-ước, trong dịp trả lời phỏng-vấn báo-chí trong nước, đã phủ-nhận các nguồn tin trên.
Việt-Nam có bị mất Nam-Quan hay không ? Vị-trí đường biên-giới tại đây được xác-định ra sao ? Việt-Nam mất bao nhiêu đất tại đây ? Dựa vào một số tài-liệu, người viết xin được góp ý nhằm soi-sáng các điểm này.
1/ Ý-nghĩa các danh-từ Quan, Ải và Ca (Khóa, Khá, Kha…)
Theo một tài-liệu bốn trang viết tay bằng tiếng Pháp, dịch từ ba trang mang số 15, 16 và 17 ở quyển thứ nhứt của bộ Long-Châu Ký-Lược (Longtcheou Ki lio – Abrégé des Anales de Longtcheou)(2) , thì người Hoa sử-dụng đến ba danh từ khác nhau để chỉ cửa-ngõ thông-thương giữa hai nước. Ðó là các danh-từ : QUAN, ẢI và KHÓA (hay CA). [Long-Châu là một châu quan-trọng ở biên-giới thuộc tỉnh Quảng-Tây, phủ Thái-Bình, về phía Ðông giáp châu Bằng-Tường (Trung-Hoa), tiếp giáp với Việt-Nam về phía Bắc Lạng-Sơn và phía Ðông-Nam tỉnh Cao-Bằng]. Long-Châu Ký-Lược là sơ-lược về lịch-sử ở vùng Long-Châu. Theo tài-liệu này, số cửa-ngõ thông-thương từ Long-Châu sang Việt-Nam gồm có 2 cửa « QUAN », 14 cửa « ẢI » và 3 cửa « KHÓA » (hay CA). Hai cửa QUAN là Bình-Nhi Quan 苹而關 và Thủy-Khẩu Quan (Nam-Quan tiếp-giáp với châu Bằng-Tường nên không có ghi trong tài-liệu Long-Châu Ký-Lược). 14 cửa Ải là Yêm-Bố (có bộ « khẩu» 口đứng trước chữ Bố), Long-Sương, (Ná-Lang), Cảm-Môn, (Na-Tuyết), Na-Duệ (Bản-Khô), Khiếu-Canh, (có bộ « sơn » trên chữ Canh) (Bản-Ma), Bế-Thôn, Na-Hoài (Na-Ai), Ná-Hà, Long-Mính (Na-Thông), Hợp-Thạch (Long-Cống). 3 cửa KHÓA (hay CA) là Hồ-Tông, Khiếu-Khâm và Bách-Bố.
Theo biên-bản phân-định biên-giới ngày 19 tháng 6 năm 1894 của ông Galliéni, cột mốc tại Nam-Quan được viết là Trấn-Nam Quan Ngoại. Cũng trong biên-bản này, chữ « ngoại sách » được dùng để chỉ cho « ải » hay « ca ». Thí-dụ ải Bố-Sa được viết là Bố-Sa Ngoại-Sách, ải Sơn-Tử được gọi là Sơn-Tử Ngoại Sách v.v… Ngoại có nghĩa là bên ngoài, sách là hàng rào. « Ngoại sách » là hàng rào chận bên ngoài. Trấn-Nam Quan Ngoại có nghĩa là cửa (tên Trấn-Nam) chận bên ngoài.
Như vậy, mặc dầu có những khác biệt về cách viết và ý-nghĩa của QUAN, ẢI và KHÓA (hay CA), cả ba từ cùng có ý-nghĩa là cửa thông-thương giữa hai nước nhưng chúng khác nhau ở tầm quan-trọng. Thật vậy, trong số các ngõ thông-thương sang Việt-Nam, từ Long-Châu, hai ngõ quan-trọng nhất là Bình-Nhi và Thủy-Khẩu, gọi là Bình-Nhi Quan và Thủy-Khẩu Quan. Theo thứ-tự sắp-xếp hành-chánh và theo mực-độ nhân-sự qua lại, các cửa “Quan” có tầm quan-trọng hơn hết, sau đó là cửa “Ải”, cuối cùng là cửa “Khóa” hay « Ca ». Cửa Khóa hay Ca là một cửa biên-giới thường-xuyên bị đóng. Một ghi-nhận, Bình-Nhi Quan và Thủy-Khẩu Quan đều là hai cửa chặn hai con sông. Cửa Bình-Nhi ở trên sông Kỳ-Cùng và cửa Thủy-Khẩu ở trên sông Bằng-Giang. Tuy-nhiên, Nam-Quan hay Ðại-Nam Quan (thuộc châu Bằng-Tường) tọa-lạc trên quan-lộ, Pháp gọi là « la route mandarine », là cửa thông-thương chính-thức giữa hai nước Việt-Nam và Trung-Hoa. Sứ-thần của hai bên thì đều đi qua cửa này. Như thế, « quan » chỉ chung cho cửa thông-thương trên bộ hay trên sông.
Người Việt ta gọi khác người Hoa về những địa-danh do người Hoa đặt ra. Người Hoa gọi là Nam-Quan (gọi tắt từ Trấn-Nam Quan là cửa Trấn-Nam hay Ðại-Nam Quan là cửa Ðại-Nam). Chúng ta gọi là « Ải » Nam-Quan. Chữ “ải” được thêm vào. Ðôi khi, trong một số tài-liệu, người Hoa gọi Nam-Quan là Nam Ải, ải Rô là Rô Ải (Yo Ai), cũng như Bình-Nhi Quan là Bình-Nhi Ải (vì nơi này cũng là một hẻm núi hiểm-trở), nhưng không bao giờ ta thấy họ gọi là Nam-Quan là Nam-Quan Ải hay Bình-Nhi Quan là Bình-Nhi-Quan Ải.
Ta gọi Ải Nam-Quan, cũng như gọi “cửa ngọ-môn”. Môn là cửa, gọi “cửa ngọ-môn” ta lập lại chữ “cửa” hai lần, một lần tiếng Việt, một lần tiếng Hán, môn là cửa. « Ải Nam-Quan » cũng vậy, ta cũng lập lại hai lần một ý-nghĩa của hai chữ: quan và ải. Và ta có thể tìm thấy nhiều trường-hợp tương-tự. Riêng người Pháp, trong công-việc phân-định biên-giới giữa Việt-Nam và Trung-Hoa, như tài-liệu trên đã ghi-nhận, đã có một nhận-thức về sự khác-biệt giữa Quan, Ải và Khóa. Họ dịch lần-lượt là Quan là Porte, Ải là Passage và Ca là Barrière. Porte có nghĩa thông-thường là cửa. Passage có rất nhiều nghĩa, trong trường-hợp này là nơi mà mọi người qua lại. Barrière cũng có nhiều nghĩa, nhưng ở đây là nơi qua lại có rào hay vật cản. Sau này, có thể vì để dễ-dàng trong công việc, quan, ải hay khóa đều được các nhân-viên phân-giới dịch bằng chữ « PORTE », có nghĩa là « cửa ». Nhưng dầu thế nào chữ « porte » (quan), « passage » (ải) và « barrière » (ca) không bao giờ đi chung với nhau trong một danh-tự ghép chỉ-định một địa-danh như trường-hợp « Ải » Nam-Quan mà dân ta thường dùng.
Trong loạt bút-ký của bác-sĩ Néis mang tựa đề « Sur Le Frontière Du Tonkin » viết năm 1887, đăng trên “Le Tour du Monde” (3), các địa danh Nam-Quan, ải Rô, ải Loa v.v... được dịch là Porte de Chine de Nam-Quan, Porte de Chine d’Ai Ro, Porte De Chine d’Ailoa v.v... Tất cả những cửa thông-thương đều được ông bác-sĩ nầy gọi là « Porte de Chine ». Nhưng Nam-Quan là cửa thông-thương quan-trọng hơn cả, hơn nữa, cửa Nam-Quan được Tàu xây đồ-sộ sau 1885, có lẽ vì thế mà khi nói đến Porte de Chine (cửa Tàu) thì người ta chỉ liên-tưởng đến Nam-Quan.

Hình : Cửa Ải (tức Ðại-Nam Quan) năm 1881(4) . Cổng này bị Tướng Négier giật sập 23-2-1885.

2/ Tên Việt của Nam-Quan.
Nam-Quan, địa-danh mang tên Hoa, nhưng cũng có một tên Việt. Bài thơ “Hai Chữ Nước Nhà” của Á-Nam Trần Tuấn Khải (1894-?) (5) mở đầu bằng các câu sau:

Hai chữ nước nhà
(Nghĩ tới Phi-Khanh dặn ông Nguyễn Trãi khi ông bị quân Minh bắt giải sang Tàu)
Chốn Ải Bắc mây sầu ảm-đạm
Cõi trời Nam gió thảm đìu-hiu
Bốn bề hổ thét chim kêu
Ðoái nom phong-cảnh như khêu bất-bình
....
Bài thơ này đại-ý nói lên tâm-sự đau-xót của Nguyễn Phi Khanh, lúc bị bắt đưa sang Tàu. Khi đoàn tù đi đến ải Bắc - tức sắp sang đất Tàu - thì ông Nguyễn Phi Khanh nhìn lại thấy con là Nguyễn Trãi vẫn theo bước chân đoàn tù để cùng sang Tàu với cha cho vẹn đường hiếu-đạo. Đọan đường này được mô-tả « bốn bề hổ thét chim kêu và mây sầu ảm-đạm », tức là vắng-vẻ, thê-lương lắm. Nguyễn Phi Khanh mới lên tiếng khuyên con quay trở về để mưu-cầu phục-hận. Nguyễn Trãi gạt nước mắt vâng lời, sau này theo Bình-Ðịnh Vương Lê Lợi dựng lên nghiệp lớn.
Vì thế, Ðại-Nam Quan, dân ta ngày xưa đã gọi địa-danh đó là Ải Bắc. Bằng-chứng là bài thơ của cụ Á-Nam Trần Tuấn Khải, không biết viết năm nào, nhưng chiếu theo những lời chú trong quyển sách “Thi-Ca Việt-Nam Hiện-Ðại”, thì bài thơ nầy có thể làm trong khoảng thời-gian 1920-1950.

3/ Quan-điểm về Ải của Việt-Nam và lịch-sử Nam-Quan.
Như trên ta thấy, nếu người Hoa gọi Nam-Quan thì ta gọi ải Nam-Quan. Người Hoa gọi ngọ-môn thì ta gọi là cửa ngọ-môn. Nam-Quan và ngọ-môn được dân ta xem là một danh-từ ghép. Ải Nam-Quan là ải mang tên Nam-Quan. Cửa ngọ-môn là cửa mang tên ngọ-môn.
Người Việt ta xem Ải là hẻm núi; là đường hẹp len-lỏi giữa hai trái núi hay đồi. Đoạn đường từ Hà-Nội lên Lạng-Sơn có nhiều khúc đường hẹp, hiểm-trở len-lỏi giữa núi. Ải Chi-Lăng là một thí-dụ điển-hình.
Ải Chi-Lăng ở trên đường Hà-Nội đi Lạng-Sơn, cách Hà-Nội khoảng 110km. Ải có chiều dài 4km, có hai cửa : cửa Bắc là Quỉ-Môn Quan, cửa Nam gọi là Ngõ Thề. Đây là một thung-lũng hẹp, ở giữa sông Thương và dải núi cao khoảng 100m (núi Đông-Nai) chạy song song ; núi dựng thẳng như một bức tường. Ta thấy hai cửa của ải Chi-Lăng không có kiến-trúc nào xây lên cả.
Các đường hẻm núi mà dân ta gọi là ẢI thì Pháp gọi là passe. Những con đường (ải) này nhiều khi đi vòng-vo rất dài. Giống nhau giữa đèo và ải là cả hai cùng là đoạn đường qua núi. Khác nhau giữa đèo và ải là đường đèo lên cao, leo lên lưng-chừng núi, đi vòng vo để vượt qua núi. Ải thì len-lỏi dưới chân núi để qua núi cản-trở mà không leo lên núi. Chiều dài của đèo và ải có thể dài ngắn khác nhau.
Ðường biên-giới của Việt-Nam và Trung-Hoa quanh-co khúc-khuỷu, dài hơn một ngàn cây-số, từ biển cho đến biên-giới Lào-Trung-Việt. Vùng biên-giới hầu hết là núi non hiểm-trở. Thông-thương giữa hai nước là những đèo cao, hẻm núi (ải) chật-hẹp và trắc-trở, khó-khăn cho việc đi lại. Ta thấy đường biên-giới hai nước Việt-Nam và Trung-Hoa được xác-định bằng những trạm gác (cửa) dựng chắn ngang ải để kiểm-soát việc qua lại. Những trạm gác này người Hoa gọi là « ca », « ngoại sách », « ải khẩu » hoặc « quan ngoại». Dân ta thì gọi chung là « ải ».
Ải Bắc, được dân ta gọi quen thuộc hiện nay dưới tên ải Nam-Quan, thực ra mang tên Ðại-Nam Quan, là một đoạn đường núi hẹp, quanh-co thông-thương giữa châu Bằng-Tường bên Tàu với xã Ðồng-Ðăng, thuộc châu Lộc-Bình, tỉnh Lạng-Sơn. Giữa ải này dựng một cái cổng và cổng đó Tàu gọi là Trấn-Nam Quan hay Ðại-Nam Quan v.v... Trên giấy-tờ pháp-lý thì cổng này gọi là « Trấn-Nam Quan Ngoại ». Dân ta quen gọi đây là ải Nam-Quan và không phân-biệt « ải » là đoạn đường hẹp quanh-co hay là cổng (ngoại sách hay quan ngoại) dựng chặn-ngang trên đường.

2/ Lịch-sử Nam-Quan (xem chương 3).
Không tìm thấy tài-liệu nào ghi lại một cách chính xác các đường thông-thương giữa Trung-Hoa và Việt-Nam trước thế-kỷ thứ XV để từ đó ta biết chính-xác Ải Bắc đã có chính-xác từ thời nào. Ta chỉ biết một cách sơ-sài rằng vào thời nhà Tiền-Hán (năm 41 dương lịch), lần đầu tiên quân Tàu xâm-chiếm nước ta do Phục-Ba Tướng-Quân Mã-Viện cầm binh. Ông này dẫn thủy-quân vào Việt-Nam qua ngả Quảng-Ðông. Theo một vài tài-liệu thì đoàn thủy binh này đi thuyền và đi bộ dọc ven biển. Ðến triều nhà Tống (1052), quân Tàu mới vào nước ta theo đường bộ qua ngả Quảng-Tây. Ải Đại-Nam được mở vào thời này. Sang thời nhà Minh (1406), giữa ải có xây-dựng hai cánh cửa hoành-tráng, có khắc rồng, phụng.
Phương-Ðình Ðịa Dư-Chí chép : « Cửa quan có ải (6) Nam-Quan : ở địa-phận hai xã Ðồng-Ðăng và Bảo-Lâm châu Văn-Uyên. Phía Bắc giáp địa-giới châu Bằng-Tường tỉnh Quảng-Tây Trung-Quốc, 2 bên tả hữu núi đá cao ngất, ở giữa mở một cửa quan, có cánh cửa có khóa, chỉ khi có việc sứ mới mở, tên là cửa Nam-Quan (một tên là Ðại-Nam Quan, một tên là Trấn-Di Quan, lại có tên là Trấn-Nam Quan (7)».
Theo « Ðịa-Chí Loại Tạp Khảo » thì « Cửa Trấn-Nam (Chấn-Nam) ở trên đường từ Ung-Châu đến Lạng-Sơn, được mở vào thời nhà Tống, thuộc động Bằng-Tường, phủ Tư-Minh(8). Theo Ðại-Nam Nhứt Thống Chí « Trấn-Nam Quan ở trong nội-địa nước Tàu, dựng dưới thời Gia-Tĩnh nhà Minh » (1522-1566).

Theo tài-liệu Bản-đồ Itinéraires De Chine en Annam (9)« Các Lộ-Trình từ Trung-Hoa đến An-Nam » được thiết-lập dưới triều Nguyên (Mông-Cổ), được Tschou-Sse-Peun (Chu Tử Bôn) chú-giải và công-bố vào năm 1579, việc thông-thương giữa Quảng-Tây và thủ-đô An-Nam là Hà-Nội có ba lộ trình (xem hình). Hà-Nội lúc đó tên gọi là Ðông-Kinh; Bắc-Ninh tên gọi là Kinh-Bắc; Thanh-Hóa tên gọi là Tây-Kinh, Huế là Phú-Xuân ...

Hình trên : Bản-đồ Mông-Cổ do Chu Tử Bôn sửa-chữa và công-bố năm 1579. Ta thấy trên đường từ Bằng-Tường đến Lạng-Sơn, trước tiên qua Nam-Quan, sau đó qua Văn-Uyên (Đồng-Đăng hiện nay) sau đó đến Pha-Lũy Dịch (ở hữu-ngạn sông Kỳ-Cùng), sau cùng là Lạng-Sơn. Như thế Pha-Lũy Dịch trùng-hợp với Kỳ-Lừa.

Lộ-trình thứ nhứt: Từ châu Bằng-Tường (Ping-shiang-tcheou), qua cửa ải Nam (tức Nam-Quan), đến Pha-Lũy-Dịch thuộc châu Văn-Uyên, hoặc đi về phía Bắc châu Thoát-Lảng, hai lộ-trình cùng đến phủ Lạng-Sơn trong một ngày đường. Từ đây đi về hướng Bắc Châu-Ôn, một ngày đường thì đến Quỉ-Môn-Quan. Từ đây đi về hướng Nam Châu-Ôn, qua thôn Tân-Lê, vượt Nhị-Thập-Giang, đi một ngày đến huyện Bảo-Lộc. Ði thêm nửa ngày đường thì đến Xương-giang (Thọ-Xương ?), vượt sông; một ngày thì đến cầu sông Thị-Kiều ở phía Nam huyện An-Việt (Kinh-Bắc). Huyện này ở trên nhánh bắc-ngạn của sông (Thị-Kiều). (Sông Thị-Kiều là sông Cầu, cách Bắc-Ninh khoảng 5 hay 6 Km về hướng Bắc. Sông rộng không hơn 200 m, nước chảy không mạnh, có thể vượt sông dễ-dàng bằng phà.)
Lộ-trình thứ hai: Ði từ Tử-Minh Châu, vượt qua núi Ma-Thiên Lãnh, đến Tử-Lăng Châu; từ đây, trong một ngày đường, qua Biên-Cương Ải đến châu Lộc-Bình; phía Tây huyện này có đường dẫn đến phủ Lạng-Sơn trong một ngày.
Nếu đi về hướng Ðông thì phải vượt qua sông Thiên-Lý (tức sông Kỳ-Cùng). Con sông nầy dưới thời vua Yong-Lô (1403-1425) đã bị lấp dưới lệnh của vua Lê-Lợi nhằm mục-đích cản đường đi của quân Tàu. Nhưng quân Tàu đã được báo trước nên tháo-gỡ vật chướng-ngại và vượt qua.
Từ sông Thiên-Lý đi một ngày rưỡi thì đến châu An-Bác; từ đây đi một ngày rưỡi thì tới Hao-Quân Ðộng. Con đường qua lối này rất hiểm-trở. Sau một ngày đường thì tới huyện Phong-Nhân; từ đây có hai ngả: Ngả thứ nhứt đi một ngày qua sông Xương và đến huyện Bảo-Lộc. Ngả thứ hai xuyên qua phủ Lạng-Sơn và trong một ngày đường thì đến cầu Thị-Kiều ở phía Nam huyện An-Việt. Tại đây hai ngả đường gặp lại nhau.

Lộ-trình thứ ba: Vào Long-Châu đi một ngày đường tới Bình-Nhi Ải và một ngày nữa thì tới châu Thất-Uyên (Cao-Bằng). Từ đây đi hai ngày đến xã Bình-Gia thuộc Văn-Lang. Từ nơi nầy có hai đường đi khác nhau để đến huyện An-Việt.
Ðường thứ nhứt đi một ngày từ Văn-Lang, xuyên qua rặng núi phía bắc huyện Hữu-Lũng, qua Quỉ-Môn Quan; thêm 40 lý đường bằng-phẳng, sau đó băng qua sông Xương, phía Nam Hữu-Lũng, kế tiếp đi xuống nam-ngạn của sông, trong một ngày tới huyện An-Ðồng. Từ huyện Thế-An đường xá bằng-phẳng. Từ huyện An-Ðồng mất một ngày đường thì đến cầu trung-tâm chợ huyện An-Việt, phía bắc-ngạn của sông.
Ðường thứ hai từ Văn-Lang đi một ngày rưỡi đường phía Tây ải Bình-Nhi, xuyên qua châu Vô-Ngạn; đây là một đường núi. Ði tiếp hai ngày đến huyện Tú-Nộng, đường bằng-phẳng. Từ đây đi một ngày rưỡi đường thì đến cầu Thị-Kiều, phía bắc huyện An-Việt, bên bờ bắc-ngạn thượng nguồn sông Thị-Kiều. Con sông nầy chảy phía Nam của sông Xương-Giang và xuyên qua trung-tâm huyện An-Việt; huyện này ở phía Nam của sông Thị-Kiều. Tất cả các đường đều tụ-tập nơi đây, và những con đường nầy đều có thể vận-chuyển quân-binh.
Từ huyện An-Việt đi một ngày đường thì tới phủ Từ-Sơn, kế tiếp là đến huyện Ðông-Ngàn, huyện Gia-Lãm và các huyện khác. Sau đó qua sông Phú-Lường để vào đến Giao-Châu.

Dựa trên các tài-liệu này, ta có thể kết-luận ải Bắc (hay ải Đại-Nam), tức con đường nối châu Văn-Uyên thuộc trấn Lạng-Sơn của Việt-Nam với châu Bằng-Tường bên Tàu, được mở ra trước triều nhà Nguyên. Tức trước năm 1257, là năm quân Nguyên-Mông đưa quân vào xâm-lăng nước ta.

3/ Ðường biên-giới pháp-lý ở Ðại-Nam Quan.
Sau khi thiết-lập được nền hành-chánh thuộc-địa tại miền Nam, nền bảo-hộ tại miền Bắc, Pháp và Trung-Hoa đã thi-hành điều 3 của hiệp-ước Thiên-Tân để xác-định đường biên-giới Việt-Trung (Xem các chương 1, 2, 3 và 4).
Xin lược-dịch lại đây tài-liệu đã dẫn trên của bác-sĩ Néis, một số chi-tiết về việc phân-định biên-giới xãy ra tại Ðại-Nam Quan, trong những ngày đầu tiên: « Vào lúc rời khỏi Ðồng-Ðăng để đi Nam-Quan họp thì chúng tôi nhận thấy trên đường đi, ở trên những đỉnh cao của đồi núi chắn Ðồng-Ðăng cho đến con đường dẫn đi Thất-Khê, vùng đất mà chúng ta cho rằng thuộc về An-Nam, quân-đội Trung-Hoa dàn ra mọi nơi, phất cờ nheo và cắm cờ khắp nẻo. Người chỉ-huy quân-đội của chúng ta bất-bình về việc dàn quân này nên gởi một viên sĩ-quan để đi nói chuyện với viên chỉ-huy quân-đội Trung-Hoa. Sau khi trình-bày, quân-đội nhà Thanh không tiến về phía trước nữa nhưng họ vẫn ở nguyên tại những vị-trí vừa chiếm.
Chúng tôi dầu vậy cũng đi đến Nam-Quan. Ðội hộ-vệ cùng chúng tôi đi giữa quân lính nhà Thanh, hai bên đường đi có cắm nhiều cờ nheo. Vừa đến nơi ông Saint-Chaffray trình-bày việc này với Ủy-Ban Trung-Hoa, phản-đối việc xâm-lấn và tuyên-bố rằng chúng tôi chỉ có thể ngồi vào bàn họp khi mà quân-đội Trung-Hoa được rút về bên kia biên-giới. Những ủy-viên Trung-Hoa đầu tiên cho rằng họ không hiểu chi hết về những sự khiếu-nại của chúng tôi; nhưng sau đó, khi đã biết được sự việc, họ nói với chúng tôi rằng phía bên quân-đội đã tự-tiện làm việc này mà không thông-báo. Ông Li còn cho rằng việc xãy ra là do lòng nhiệt-thành bồng-bột của những viên võ-quan, họ muốn tạo một vinh-dự cho chúng tôi. Cuối cùng, những ủy-viên Tàu ra lệnh cho quân-đội rút về, việc rắc-rối xem như kết-thúc và chúng tôi bắt ngay việc thương-thảo.
Cổng Nam-Quan ở trong một hẻm núi không sâu lắm, những ngọn núi thẳng đứng bao-bọc chung-quanh, có chiều cao độ 50 – 60 thước. Từ khi hòa-bình người Hoa đã xây lại cổng này bằng đá đẽo và nó được nối với những đồn phòng-thủ đóng vòng quanh trên những ngọn đồi bằng một bức tường xây bằng gạch. Các ủy-viên Trung-Hoa nhất-quyết đòi hỏi rằng cổng Nam-Quan và bức tường không phải là đường biên-giới, họ muốn ít nhất thêm vài thước đất hoang ở phía trước cổng. Mọi người đi xuống thực-địa, và vì sự nhượng-bộ « long-trọng » cho nên sau đó chúng tôi không ngừng kháo với nhau về vụ này, hai bên thỏa-thuận là đường biên-giới đi theo con suối chảy phía dưới chân những ngọn đồi ở Nam-Quan. Và đó là việc mà tôi gọi là buổi họp đầu tiên của sự phân-định biên-giới, sáu tháng sau khi chúng tôi rời khỏi Pháp và 3 tháng sau khi đến Ðồng-Ðăng.”
Tuy-nhiên, sự-việc đã không xãy ra như thế, có nghĩa là “biên-giới đi theo con suối chảy phía dưới chân những ngọn đồi ở Nam-Quan”. Bác-sĩ Néis cũng có viết, xa hơn, là trong lúc ký biên-bản, hai ủy-ban đã gặp nhiều khó-khăn để thống-nhứt đường biên-giới đi qua nơi này. Việc này mâu-thuẫn, vì nếu biên-giới là dòng suối, thì công việc đâu có gì rắc-rối trong việc xác-định?
Xin ghi lại lá thư (10) của tướng Berguis Desbords, viết ngày 4 tháng 3 năm 1889: “... De ce travail (abornement de la frontière), il résulte que la partie de la frontière attenant à la porte de Nam-Quan serait mal tracée sur la carte au 1/100.000 de la région de Lang-Son et de That-Khe, ci joint. D’après l’ancien chef du canton de Dong-Dang nommé Hoang Mai Trinh, la frontière, au lieu de se diriger de Nam-Quan droit à l’ouest, devait avoir une dirrection Sud, jusqu’à un kilomètre de Dong-Dang, puis, prusquement, remonter de ce point au Nord sur la porte de Ki-Lech. Le village de Lang-Nien appartiendrait ainsi à la Chine.
D’après le Docteur Néis, “la frontière devrait suivre le ruisseau qui passe à 150 mètres environ de la porte de Chine”. Je suppose qu’il s’agit toujour de la porte de Nam-Quan, à l’Est et à l’Ouest de la quelle la carte de la région au 1/100.000 accuse, en effet des cours d’eau, tandis qu’il n’en existe pas aux portes de Ki-Da et de Ki-Lech. Mais ce ruisseau passe à Dong-Dang, et je ne vois pas, en suivant cette carte, comment il pourrait servir de limite... ». Tạm dịch: “Từ việc phân-giới cho thấy phần biên-giới thuộc vùng Nam-Quan có thể vẽ không đúng trên bản-đồ 1/100.000 của vùng Lạng-Sơn và Thất-Khê kèm theo đây. Theo vị cựu tri-huyện Ðồng-Ðăng, tên Hoang Mai Trinh, thì đường biên-giới, thay vì đi thẳng từ Nam-Quan sang hướng Tây, thì phải đi về hướng Nam, cho đến khi cách Ðồng-Ðăng chừng 1 cây-số thì đi ngược lên lại phía Bắc tại cửa ải Ki-Lech (Cửa Lách). Làng có tên Lung-Nien (Lũng-Ngọ, còn viết là Lộng-Diêu) vì thế có thể thuộc về Tàu.
Theo ông Bác-Sĩ Néis, “đường biên-giới phải theo con suối cách cổng Tàu khoảng 150 thước.” Tôi giả-sử cổng nầy là cổng Nam-Quan, phía Ðông và phía Tây cổng này, trên bản-đồ 1/100.000 thì cho thấy có sông suối, nhưng tại các cửa Ki-Da (cửa Du) và Ki-Lech (Cửa Lách), theo bản-đồ, thì không có. Nhưng con suối đó chảy qua Ðồng-Ðăng, tôi không hiểu được, theo bản-đồ này, thì làm sao mà con suối đó có thể dùng để làm biên-giới... »
Sự hiện-hữu của lá thư trên là vì các phe quân-đội muốn vẽ bản-đồ, viên-chức trách-nhiệm việc này là tướng Berguis Desbords, đã không tìm thấy biên-bản phân-định. Những người này phải đọc lại bút ký của bác-sĩ Néis để biết đường biên-giới nơi đây được xác-định thế nào. Nhưng họ đã không tìm thấy dòng suối nào chảy dưới chân những ngọn đồi ở ải Bắc, cách cổng Nam-Quan khoảng 150 mét. Vì thế bài bút-ký của bác-sĩ Néis thiếu chính-xác.
Tờ biên-bản quan-trọng phân-định vùng Nam-Quan do ông St-Chaffray ký với các viên quan Tàu, phía người Pháp đã bị thất-lạc. Các ủy-viên phụ-trách phân-giới Pháp phải liên-lạc với nha Tổng-Lý (bộ Ngọai-Giao nhà Thanh) xin lại bản sao để thực hiện việc cắm mốc. Tương-tự đã xảy ra như biên-bản phân-định từ Trúc-Sơn đến ải Chí-Mã. Nhưng bản sao biên-bản phân-giới vùng Nam-Quan cũng không tìm thấy tại CAOM Văn-Khố Hải-Ngoại, Aix-En-Provence, Pháp-Quốc. Và biên-bản nầy đã được người viết tìm ra tại văn-khố bộ Ngoại-Giao Pháp(11). Nguyên-văn như sau:

Procès-verbal N° 4

La Commission de Délimitation Franco-Chinoise a reconnu, le sept avril mil huit cent quatre-vingt-six, qu’à partir du point situé à cent mètres en avant de la Porte de Nam-Quan, sur la route de Nam-Quan à Ðồng-Ðăng, la frontière remonte à l’Ouest jusqu’au sommet de la montagne rocheuse sur lequel est situé le fort marqué A sur le croquis ci-joint, suit à partir de ce fort le haut de la muraille rocheuse qui domine la route de Ðồng-Ðăng jusqu’au point marqué B sur le croquis. Ce point B se trouve à l’endroit où le sentier qui, se détachant de la route de Ðồng-Ðăng à Nam-Quan, conduit au village de Lung-Ngieu, coupe la muraille rocheuse. Elle suit ensuite ce même chemin jusqu’au la Porte du village de Lung-Ngieu. A partir de cette Porte elle reprend le haut des rochers qui contournent le cirque du village de Lung-Ngieu pour arriver à un point marqué C. Du point C elle se dirige à l’Ouest jusqu’à la Porte de Kida.
Tạm dịch:
Biên-bản số 4.
Ủy-Ban Pháp-Hoa Phân-Ðịnh Biên-Giới nhìn-nhận, nhằm ngày bẩy tháng tư năm một ngàn tám trăm tám mươi sáu, từ một điểm được xác-định cách cổng Nam-Quan 100 thước trên đường từ Nam-Quan về Ðồng-Ðăng, đường biên-giới theo hướng Tây đi lên đến đỉnh ngọn núi đá mà trên đó có một đồn-binh được đánh dấu là điểm A ở trên sơ-đồ kèm theo đây, sau đó đường biên-giới đi từ điểm nầy theo đỉnh cao của bức tường núi đá nhìn xuống con đường Ðồng-Ðăng cho đến điểm B đánh dấu trên sơ-đồ. Ðiểm B là điểm mà con đường mòn - đường mòn nầy là một nhánh rẽ của con đường Ðồng-Ðăng đi Nam-Quan - dẫn đi đến làng Lũng-Ngọ cắt bức tường núi đá. Ðường biên-giới theo con đường mòn nầy cho đến Cổng làng Lũng-Ngọ. Từ cổng nầy đường biên-giới đi lên ngọn rặng núi đá bọc quanh thung-lũng của làng Lung-Ngieu để đi đến điểm C. Từ điểm C đường biên-giới đi về hướng Tây cho đến cửa Du.
....
Nhờ biên-bản này, nhiều vấn-đề đã sáng tỏ.
So-sánh với biên-bản tổng-hợp (12)ký-kết giữa đại-tá Galliéni và ông tri-phủ Long-Châu tên Thái Hy Bân ngày 19 tháng 6 năm 1894, cột mốc tại Nam-Quan được ghi-nhận như sau: Mang số 18, cắm trên đường Nam-Quan về Ðồng-Ðăng, cách cổng Nam-Quan 100 mét.
Như thế cột mốc tại Nam-Quan đã được cắm hoàn-toàn phù-hợp với tinh-thần công-ước 1887.
Ðường biên-giới pháp-lý tại Nam-Quan vì thế cắt ngang con đường từ cổng Nam-Quan về Ðồng-Ðăng, cách cổng này 100 mét.

Hình trên : Cổng Đại-Nam, nhìn từ Trung-Hoa. Cổng này xây sau 23-2-1885 (là ngày cổng cũ bị tướng Négrier đánh sập).

4/ Việt-Nam có mất ải Nam-Quan ?
Theo tài-liệu của CSVN tố-cáo Trung-Cộng lấn đất và lời tuyên-bố của Thứ-Trưởng Bộ Ngoại-Giao Lê Công Phụng, biên-giới tại đây đã dời về phía Nam ít nhất 200m. Như đã phân-tích, quan-niệm ải của ta là đoạn đường hẹp, thí-dụ như ải Chi-Lăng, rõ ràng nguyên cả ải Ðại-Nam đã bị CSVN dâng cho Tàu !
Nhưng trên thực-tế đất mất tại đây còn nhiều hơn thế.
Dựa trên bản-đồ “Khu-Vực Nam-Quan 249 C” (13), tức bản-đồ phân-giới giữa CSVN và Trung-Cộng, ta có thể kết-luận rằng vùng ải Ðại-Nam có những thiệt-hại cho phía Việt-Nam.
Nếu ta so-sánh bản-đồ 249 C (tạm tin rằng đây là bản-đồ thật) với bản-đồ 1/50.000 và 1/100.000 của Nha Ðịa-Dư Ðông-Dương hiện đang tồn-trữ tại Văn-Khố Ðông-Dương, thuộc Trung-Tâm Văn-Khố Hải-Ngoại Pháp, Aix-En-Provence (CAOM), ta thấy ngay rằng các cột mốc 16, 17 và 18 đã bị thay chỗ. Bản-đồ 249 C, nếu không bị rọi lớn, có thể có tỉ-lệ là 1/20.000. Một phút, tương-ứng chiều dài một ô vuông trên bản-đồ, là 1853 m, tức một dặm (nếu theo qui-ước Greenwich). So-sánh, ta thấy toàn vùng núi-non đá vôi phía Bắc Ðồng-Ðăng, về phía tay trái con đường từ Ðồng-Ðăng lên ải Ðại-Nam, đã thuộc về Tàu. Ðường biên-giới theo bản-đồ 249 C đi sát Ðồng-Ðăng, có thể chỉ cách chỉ dưới trăm thước, trong khi đường biên-giới theo các bản-đồ của sở Ðịa-Dư Pháp thì điểm gần nhất (cột mốc 16) cách Ðồng-Ðăng ít nhất là 1000 m, theo hướng Tây-Bắc. Toàn ải Ðại-Nam cụ-thể đã bị mất và Việt-Nam còn mất luôn rặng núi đá về phía trái của ải.
Ðường biên-giới theo công-ước 1887 cắt con đường tại điểm cách cổng Nam-Quan 100 thước. Theo bản-đồ 249 C thì từ Hữu-Nghị Quan đến biên-giới phía Nam khoảng 300 thước. Nhưng Hữu-Nghị Quan chưa chắc là cổng Ðại-Nam như đã ghi trong biên bản cắm mốc. Cổng Ðại-Nam được xây dưới triều Gia-Tĩnh, nhà Minh. Cổng này bị giật sập ngày 23 tháng 2 năm 1885, xây lại từ khoảng thời-gian này đến tháng 4 năm 1886, nhưng không biết có xây đúng ở vị-trí cũ hay không. Hữu-Nghị Quan là cái nhà mái vòm tròn, chỉ mới xây dưới thời Mao Trạch Ðông. Như thế, đường biên-giới cách cổng Nam-Quan có thể tới 500 thước. Riêng khu đường sắt thì đường biên-giới trũng xuống phía Nam khoảng 150 thước. (Xem các bản-đồ).

(trích từ chương 8 trong sách Biên-Giới Việt-Trung 1885-2000 Lịch-Sử Thành-Hình và Những Tranh-Chấp)

Số-lượng sách in giới-hạn, chỉ phổ-biến trong thân-hữu. Quí-vị độc-giả muốn có sách liên-lạc Email với tác-giả qua địa-chỉ : truongnhantuan@yahoo.fr . Giá bán : tại Châu-Âu là 28 Euros (cộng thêm bưu-phí 8 Euros), Hoa-Kỳ là 32 $US (cộng thêm bưu-phí 13$US).

************
Ghi Chú:
(1)Xem thêm chương 3.
(2)Tài-liệu Trung-Tâm Văn-Khố Hải-Ngoại, CAOM, Aix-en-Provence.
(3)idem.
(4)Theo bút-ký « De Hanoi à la Frontière du Quangsi » của M. Aumotte, CAOM, Br 1156 C.
(5)Thi-Ca Việt-Nam Hiện-Ðại 1880-1965, trang 36-37, quyển 1, tác-giả Trần Tuấn Kiệt, cơ-sở xuất-bản Ðại-Nam, không đề năm xuất-bản.
(6)Dịch-giả Phương-Ðình Ðịa Dư Chí có lẽ đã viết thêm chữ Ải trước chữ « Nam-Quan ». Theo người Hoa thì các từ «Quan, Ải, Ca » đều có cùng một nghĩa là cửa thông-thương có canh gác. Theo ngu ý phải viết là ải Nam hay ải Đại-Nam. Nếu viết Nam Quan hay Ðại-Nam Quan thì không có chữ « ải » phía trước.
(7)Nguyễn Văn Siêu, Phương-đình địa dư chí, nxb Van-Hóa Thông-Tin, Hà-Nội 2001, tr 451.
(8)Sđd, tr 180.
(9)tài-liệu CAOM
(10)tài-liệu phân-giới, CAOM
(11)hai biên-bản phân-định biên-giới, từ ải Chí-Mã đến Nam-Quan và từ Nam-Quan đến Bình-Nhi Quan và hai bản-đồ liên-hệ, đã tìm thấy ở Văn-Khố bộ Ngoại-Giao Pháp-Quốc.
(12)tài-liệu CAOM.
(13)bản-đồ nầy do ông Nguyễn Ngọc Giao công-bố trên web site của báo Diễn-Ðàn.

[ Trở lại ]

Đọc những bài khác trong mục Quan hệ Việt - Trung Trang in

Gởi điện thư